Interview KinderopvangTotaal | Jij als ervaren rot in het vak valt het wellicht op. Of je oudere collega zegt het regelmatig: ‘Wat zijn die kinderen tegenwoordig toch druk!’ Is het echt zo dat kinderen zoveel meer hyperactief zijn dan vroeger? En waar zou dat door kunnen komen?

Een veelgehoorde uitspraak van oudere mensen is dat kinderen tegenwoordig zo druk zijn. Tijd om hier eens aandacht aan te besteden. Want is dit ook écht zo? Om een antwoord op deze vraag te krijgen, spreken we met orthopedagoog en publicist Hans Koppies. Hij kijkt met een evolutionair perspectief naar de ontwikkeling van kinderen.

Gentle parenting

Volgens Hans Koppies moeten we ons allereerst realiseren dat druk gedrag heel subjectief is. ‘Iets wat je collega als druk gedrag ervaart, vind jij misschien wel gezond gedrag – of andersom.’ Of kinderen echt drukker gedrag vertonen dan vroeger, kun je niet onderzoeken. Toch kun je als veel mensen dit zo ervaren, wel kijken of er iets in zit. Koppies kan wel mogelijke factoren bedenken die druk gedrag anno nu kunnen veroorzaken. Factoren die vroeger niet meespeelden. ‘We leven in een tijd met veel aandacht voor opvoeding en waarbij het internet en sociale media vol staan met opvoedadviezen. Met name gentle parenting is iets waar veel over gesproken wordt.’ Bij deze opvoedstijl is veel aandacht voor de keuzes en de eigen wil van het kind. Een kind wordt wel begrensd, maar met respect en zonder geschreeuw. ‘Maar gentle parenting wordt ook regelmatig verkeerd geïnterpreteerd, waarbij kinderen soms “grenzeloos” worden opgevoed en ouders denken dat je kinderen zoveel mogelijk hun gang moet laten gaan. Deze ouders zijn minder geneigd om gedrag af te remmen of dingen te verbieden. Het gevolg is dat kinderen niet leren regels op te volgen en druk of ongeremd gedrag kunnen vertonen.’

Beeldschermpjes

Daarnaast is een groot verschil met ‘vroeger’, dat de kinderen van deze generatie veel vaker binnen achter een scherm zitten en een stuk minder buitenspelen. ‘Maar ja, ook de kinderen van deze generatie moeten hun energie kwijt’, aldus de pedagoog. ‘Zo’n beeldschermpje is heel verleidelijk vanwege de rust die het geeft, maar kinderen moeten simpelweg bewegen. Het gevolg is: druk gedrag zodra het scherm weer uitgaat.’

Jongens versus meisjes

‘Ook is het belangrijk te beseffen dat jongens en meisjes verschillen. Ze ondergaan een andere ontwikkeling; fysiek en psychisch. Jongens hebben meer testosteron en zijn over het algemeen meer van het fysieke spel, meisjes zijn vaak behoudender. Dit verschil moet je serieus nemen. In de kinderopvang werken veel vrouwen, die druk (jongens)gedrag wellicht sneller als vervelend of verstorend labelen.’

In 2023 zegt 5,1 procent van de ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar dat hun kind ADHD of ADD heeft. Bij jongens (6,6 procent) komt het volgens deze gegevens aanzienlijk vaker voor dan bij meisjes (3,5 procent). ‘Ook in het onderwijs is het merendeel van de leerkrachten vrouw. De eerste aanzet over ADHD wordt vaak op school gegeven. Uit onderzoek blijkt zelfs dat de jongsten in de klas een onevenredig hoge kans hebben om een ADHD-classificatie te krijgen. De vraag is of dan de rijpheid van het kind wel meegenomen wordt in de context. Want hoe jonger een kind, hoe speelser het nog is. ADHD moet heel zorgvuldig gediagnosticeerd worden en daar zijn hele strenge regels voor, maar in de praktijk gebeurt dit niet altijd even zorgvuldig. Hebben al deze kinderen tegenwoordig echt een stoornis aan te duiden met de psychiatrische classificatie ADHD? Kortom, bij druk gedrag moet je niet alleen naar het kind kijken, maar ook naar de omgeving. Krijgt het kind wel genoeg beweging bijvoorbeeld?’

Onrustige dagen en weken

De generatie kinderen die nu opgroeit, is de eerste generatie die zoveel uren op verschillende plekken doorbrengt. Denk aan kinderen die ’s ochtends vroeg naar de voorschoolse opvang gaan, dan naar school en vervolgens weer naar de buitenschoolse opvang. En wellicht hebben opa en oma ook nog een oppasdag. Zou dat ook druk gedrag in de hand kunnen werken? ‘Het is niet zo heel ingewikkeld om te bedenken dat drie keer op een dag moeten “verhuizen” hoe dan ook onrustig is’, aldus Koppies.  ‘Ze zijn drie keer per dag in een andere omgeving met nieuwe leidsters en juffen. Als ik daaraan denk, word ik ook onrustig. Wat we weten is dat bovendien niet elk kind geschikt is voor kinderopvang. Voor de meeste kinderen is het prima, maar je hebt ook kinderen die het er niet zo goed op doen. Dat is wel lastig, want vaak is de opvang simpelweg nodig. Maar het is niet ondenkbaar dat het invloed heeft op het gedrag van het kind.’

Druk gedrag op de groep

Als je al deze factoren bij elkaar optelt, kán druk gedrag een logisch gevolg zijn. Hoe je hiermee op de groep kunt omgaan? ‘Het is voor een kind niet fijn om continu te horen te krijgen: “Doe niet zo druk. Ga eens zitten. Doe rustig.” Als je dit jezelf meerdere keren hoort zeggen tegen een kind binnen een halfuur, vraag jezelf dan af wat het kind nodig heeft. Is hij of zij wel lang genoeg buiten geweest? Geef kinderen de mogelijkheid om te ravotten. Zéker op de buitenschoolse opvang, waarbij ze op school al zo lang stil hebben moeten zitten. Je kunt een kind ook een taakje geven. Het bekende verhaal: “Ga jij maar even koffie halen voor de juf.” Je zult creatief moeten omgaan met individuele behoeften van het kind. En dat is altijd een spanningsveld, aangezien je ook de groep moet managen. In zeldzame gevallen kan er iets zijn met het kind, maar ik ben van mening dat dat veel minder vaak is dan nu gedacht wordt.’

Interview: Karin Broeren, redacteur KinderopvangTotaal

Zijn kinderen écht drukker dan vroeger? En hoe komt dat? | KinderopvangTotaal, 23 januari 2025

Bronnen:

Koppies, H. & Peters, R. Ongeloof na onzorgvuldige diagnose | Brabants Dagblad (2020, 26 mei)

Noordzij, F. Schaarste aan mannen in de kinderopvang: ‘Ouders moeten mannen meer gaan accepteren’. KinderopvangTotaal (2023, 8 mei)

Tavecchio, L.W.C. & Polanen, M. Het belang van mannen in de kinderopvang (2013) In: Diekstra, R. F.W. & Gravesteijn, C., Jongens & Meisjes. Zoek de verschillen?! (2013: pp. 42-55)

Te Meerman, S., et al. Richtlijn voorlichting ADHD. Richtlijn voorlichting en infographics. De Academische Werkplaats voor ADHD en druk gedrag, in opdracht van ZonMW (2021)

Whitely, M.P. & Robinson, S. Youngest in class twice as likely to take ADHD medication | The Conversation (2017, 22 januari)

Woltring, L. & Van der Wateren, D. De ontwikkeling van jongens in het onderwijs (2019). Uitgeverij Lannoo

Omslagfoto: designed by Freepik