Pedagoogle

Home » Hulpverlening » Het gelabelde kind

Het gelabelde kind

Interview in het Noordhollands Dagblad, 11 maart 2020

We schieten door met het problematiseren van moeilijkheden waar kinderen tegenaan kunnen lopen in hun ontwikkeling, vindt orthopedagoog Hans Koppies.


Dyslexie, ADHD, een stoornis ’in het autistisch spectrum’, hoogbegaafd, hoogsensitief, dyscalculie: we hangen het kind vol met labels. Hoor je er nog wel bij als je niet ’iets’ hebt?

Het gaat direct al fout met het label zelf, betoogt orthopedagoog en publicist Hans Koppies. ,,Het labelen van kinderen is een probleem geworden. We zijn steeds meer gaan kijken: wat is er mis met dit kind? Terwijl er vanuit de orthopedagogiek gekeken wordt naar: wat heeft dit kind nodig?’’

Of zo zou het horen te zijn, want Koppies meldt ook over zijn vakgenoten: ,,Zelfs pedagogische wetenschappers zijn in die richting opgeschoven. We hebben een wildgroei aan labels gekregen. Het zijn containerbegrippen geworden.’’

Foto Het gelabelde kind
Noordhollands Dagblad FIT zorgspecial – Foto: Cheryl Holt


De crux is wat hem betreft de oneigenlijke betekenis (en daarmee waarde) die aan een label wordt toegekend. ,,Het zijn psychiatrische classificaties. Je geeft een naam aan gedrag. Maar oorzaak en verband worden vergeten. Daar gaat het mis. Heel veel mensen krijgen daardoor het idee dat het een diagnose is. Daardoor wordt het zelfs omgedraaid: het kind is druk, krijgt daardoor het stempel ADHD en vervolgens wordt de ADHD als oorzaak van het drukke gedrag aangewezen. Vragen naar oorzaak, context en samenhang blijven onbeantwoord.”

Onwenselijk

,,Wat uiterst onwenselijk is. We zijn gaan overmedicaliseren, overdiagnosticeren. De orthopedagoog kijkt naar de context: Hoe kunnen we dit oplossen?’’

Het komt voor dat bij het schoolkamp van groep 8 een leerkracht wordt aangewezen die de ’apotheek’ beheert’; de doos voor medicatie die kinderen nodig hebben, verspreid over de dag. Met blokkenschema wie wanneer wat krijgt. ,,Dat is tekenend’’, vindt Koppies. ,,Leraar is een zorgberoep geworden.’’

De Alkmaarder onderzoekt de diagnostiek en hulpverlening bij kinderen en publiceert er regelmatig over. Hij zet zich af ’tegen de doorgeslagen focus op hulpverlening’. Overigens zonder afbreuk te willen doen aan de vaststelling als er echt iets misgaat.

In een van zijn publicaties liet Koppies de discrepantie zien tussen het handelen bij dyslexie en de werkelijkheid. Zo’n 1 op de 8 schoolkinderen krijgt extra tijd voor proefwerken en examens, terwijl hooguit 1 op de 25 kinderen een ernstige vorm heeft van dyslexie.

Met cijfers heeft de wetenschapper meer tegenstrijdigheden aan kunnen tonen. Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste ter wereld, bewezen zowel Unicef als het CBS. Toch krijgt intussen één op de vijf kinderen een vorm van begeleiding. Tussen 1999 en 2009 verdubbelden de indicaties voor Bureau Jeugdzorg (van 40.000 naar bijna 90.000), nam het aantal kinderen en jongeren in de GGZ fors toe (van 140.000 naar 267.000) en verviervoudigde het aantal rugzakjes in het onderwijs (van 11.000 naar 39.000).

Als we ’overdiagnosticeren’, of verkeerd ’labelen’, legitimeert dat de vraag of een normaal kind nog wel bestaat. ,,Dat is een goeie. De marges van wat ’normaal’ wordt gevonden, zijn heel klein geworden. We zouden weer veel meer normaal moeten gaan vinden.’’

Een voorbeeld. ,,De jongste kinderen in de klas hebben in de eerste jaren van het basisonderwijs twee keer zo veel kans ADHD-medicatie voorgeschreven te krijgen als hun oudste klasgenoten. Vergeleken met de andere kinderen zijn ze inderdaad wat drukker, wat speelser. Terwijl hun gedrag volstrekt normaal is.’’

Verder waarschuwt Koppies voor een andere zorgelijke trend; er wordt ingezoomd op kinderen ’met klachten van depressieve aard’. Nogmaals: bijna nergens zijn kinderen zo gelukkig als hier. Een depressie kan groot leed veroorzaken, erkent de orthopedagoog. Aandacht voor de echt kwetsbare jongeren is daarom een goede zaak. Maar alarmerende (onbetrouwbare) cijfers produceren of nodeloos onrust onder jongeren veroorzaken is dat niet. Gevoelens van neerslachtigheid horen bij een normale ontwikkeling van een puber.

Onderbelicht

,,Wat ik nog een onderbelicht punt vind, is dit: Je zult het maar krijgen, zo’n psychiatrische classificatie. Daar moet je je hele leven mee verder. Kinderen zijn ook veel veerkrachtiger en weerbaarder dan we denken. Maar tegenwoordig lijkt kwetsbaarheid wel de norm bij kinderen. Alsof elke gebeurtenis een traumatische invloed kan hebben. Nederland is een van de fijnste landen waar kinderen opgroeien, gemiddeld hebben ze ook vaker een goede band met hun moeder én hun vader, en toch maken ouders zich heel snel ongerust. Zorgen die onnodig worden aangewakkerd.’’

Robbert Minkhorst


Dit artikel is op 11 maart 2020 verschenen in het Noordhollands Dagblad, bijlage FIT Zorg Special | Onze zorg om het kind

dav


Over dit onderwerp heb ik meerdere artikelen geschreven, allen terug te vinden op deze website. Een greep:

2013 – Elk kind een etiket?

2014 – Diagnosedrift rem op ontwikkeling kinderen

2016 – Kinderen in de knel: orthopedagogen helpen wel

2016 – Opvoedingsproblemen: diagnosticeren of normaliseren? Pedagogiek in Praktijk #94.

2017 – Je bent jong en depressief, of gewoon neerslachtig? Noordhollands Dagblad.

2018 – Psychiatrische classificatie bij kinderen: zegen of vloek?  Blogpost op de website van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.

2018 – Leerlingen labelen als hoogbegaafd is helemaal niet nodig De Pedagoog #3.


Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

Blog statistieken

  • 72.682 hits

Voer je e-mailadres in om deze blog te volgen en om per e-mail meldingen over nieuwe berichten te ontvangen.

Archief

%d bloggers liken dit: