Hoe kinderen en jongeren de hoogste prijs betaalden

Urgent en noodzakelijk boek. Journaliste Eva Munnik geeft in De Covidstaat het woord aan acht experts die tijdens de pandemie zelden werden uitgenodigd aan talkshowtafels of gehoord werden in het publieke debat. De geïnterviewden komen uit uiteenlopende disciplines, van psychologie en pedagogiek tot epidemiologie, economie en bestuurskunde. Zij vertellen wat destijds onderbelicht bleef en waar ook nu nog te weinig op wordt teruggekeken: de keerzijde van het coronabeleid, de beperkte ruimte voor tegenspraak en de maatschappelijke prijs die daarvoor is betaald.

Een rode draad in het boek is het gebrek aan ruimte voor kritische tegenspraak. Ook toen duidelijk werd dat bepaalde maatregelen grote maatschappelijke schade veroorzaakten, bleef fundamentele discussie vaak uit. Juist daarom is dit boek belangrijk: het stelt vragen die nog altijd relevant zijn.

Een van de meest indringende thema’s is de positie van kinderen en jongeren. Hoogleraar Klinische Psychologie Claudi Bockting stelt onomwonden:

We moeten nooit meer de jeugd opofferen.

Als orthopedagoog lever ik in dit boek een bijdrage over wat naar mijn overtuiging ontbrak in het coronabeleid: een pedagogische visie. Uitgerekend de leeftijdsgroep met het laagste gezondheidsrisico betaalde uiteindelijk de hoogste prijs. Vroege gegevens, ook aangehaald door het RIVM, maakten al snel duidelijk dat kinderen zelden ernstig ziek werden en een beperkte rol speelden in de verspreiding van het virus. Toch sloten de scholen drie keer. Overtuigend bewijs dat schoolsluitingen wezenlijk zouden bijdragen aan de volksgezondheid is nooit geleverd. Zie ook mijn onderzoeksoverzicht 2020-2025.

Dat een andere aanpak mogelijk was, laat Zweden zien. Daar bleven scholen open, zonder mondkapjes en zonder afstandsregels. Leraren liepen geen verhoogd risico, terwijl schoolprestaties en het mentale welzijn van leerlingen relatief goed op peil bleven. Zweden biedt – als controlegroep – daarmee een waardevolle vergelijking bij de beoordeling van het gevoerde beleid. Zie ook mijn analyse van het Zweedse beleid.

De gevolgen van schoolsluitingen en sociale beperkingen zijn voor een deel van de jeugd nog altijd merkbaar. Bockting is daar glashelder over:

“We moeten kinderen en jongeren in het zonnetje zetten, want we weten heel goed dat sommigen van hen gesneuveld zijn. Ja, echt gesneuveld.”

Ook de les voor de toekomst formuleert zij zonder omwegen:

“Als we nou iets moeten leren uit die coronaperiode, dan is het dat we nooit en te nimmer tot het sluiten van scholen moeten overgaan. Tenzij we keiharde bewijzen hebben dat dat erg veel uitmaakt voor de sterfte.”

Daarnaast spreekt Bockting haar waardering uit voor de generatie die tijdens de pandemie grote offers bracht:

“Ik vind het echt ongelooflijk hoe loyaal jongeren zich hebben gedragen. Maar wij als maatschappij hadden het anders moeten doen. We hadden kinderen en jongeren moeten prioriteren. Zij zijn immers onze toekomst.”

Vijf jaar na de pandemie is een eerlijke evaluatie noodzakelijk. Wat ging goed? Wat pakte verkeerd uit? En wie betaalde daarvoor de hoogste prijs? De Covidstaat dwingt tot de reflectie die al veel te lang uitblijft.

Lees het.

Het boek is verkrijgbaar via uitgever Blauwburgwal: de Covidstaat